Completar Frases
Islamaren sorrera eta bilakaera
*
*
Laburpena
euskaraz
*
*
VII
.
mendean
sortu
zen
penintsulan
,
klima
oso
eta
inguratutako
eskualdean
.
Han
tribu
bizi
ziren
,
botere
politiko
bateraturik
gabe
,
eta
askotan
elkarren
aurka
.
Arabiar
gehienak
ziren
,
eta
hiri
sakratutzat
zuten
.
Itsaso
inguruan
klimak
nekazaritza
baimentzen
zuen
,
eta
han
zeuden
eta
,
oso
garrantzitsuak
zirenak
,
karabanek
eta
luxuzko
produktuak
igarotzen
zituztelako
.
Mekako
zen
,
eta
berri
bat
iragartzen
hasi
zen
:
jainko
bakarra
zegoela
,
.
Mekako
merkatari
aberatsek
hartu
zuten
mezua
,
eta
Mahomak
ihes
egin
behar
izan
zuen
;
horri
esaten
zaio
eta
egutegi
islamiarraren
da
.
Medinan
bat
bildu
zuen
,
eta
zortzi
urte
geroago
konkistatu
zuen
.
Hortik
aurrera
,
islama
osora
zabaldu
zen
.
Mahomaren
predikuak
jasota
daude
.
Islamaren
sakratua
da
.
Horretan
zehaztuta
daude
musulman
guztiek
bete
behar
dituzten
funtsezko
eginbehar
hauek
:
·
.
Horren
arabera
,
musulmanek
honako
hau
adierazten
dute
:
da
bakarra
,
eta
da
haren
.
·
Egunean
aldiz
egitea
.
·
erromes
joatea
;
behin
,
gutxienez
.
·
hilabetean
egitea
.
·
ematea
,
pobreei
.
Horrez
gain
,
eguneroko
bizitzarako
hainbat
jasota
daude
Koranean
.
Adibidez
,
onartuta
dago
,
baina
debekatuta
dago
jatea
,
edatea
eta
zorizko
parte
hartzea
.
zen
agintari
gorena
.
Aginte
eta
zuen
,
buru
zen
,
egiten
zituen
,
eta
gorena
zen
.
hauek
izaten
zituen
laguntzaile
:
(
kontseilariak
ziren
)
;
(
Koraneko
legeen
araberako
aplikatzen
zuten
,
eta
haren
irakasten
zituzten
)
;
eta
(
gobernatzen
zituzten
)
.
laguntza
ere
izaten
zuen
.
Printzipeak
edo
nobleak
ziren
emirrak
,
sarritan
kalifaren
.
bateko
valia
izateaz
gainera
,
aginte
zuten
.
Gizartea
zen
:
hainbat
(
musulmanak
,
juduak
,
kristauak
)
eta
zeuden
(
berberak
,
arabiarrak
,
eslaviarrak
.
.
.
)
.
Hala
ere
,
gizarte
-
banaketa
irizpide
oinarritzen
zen
:
:
talde
txikia
baina
handikoa
;
gehienak
,
handiak
eta
lotura
zuten
.
:
merkatariak
,
lantegi
propioa
zuten
-
eta
landako
jabe
;
aberatsak
baina
politikatik
kanpo
.
arruntak
:
,
lantegi
esku
-
langileak
,
saltzaile
eta
mirabeak
;
bizi
-
baldintza
.
:
aitaren
edo
menpe
,
etxea
eta
seme
-
alabak
zaintzea
zuten
eginkizun
.
Koranaren
arabera
:
gizonak
emazte
izan
zitzakeen
,
eta
berdin
babestu
behar
zituen
.
:
batez
ere
semeentzat
bideratua
zen
.
Lurraldearen
zati
handi
bat
zen
,
eta
han
bizi
ziren
abeltzaintzan
aritzen
ziren
(
gameluak
,
,
ardiak
)
.
Ura
zegoen
lekuetan
,
nekazaritza
garatu
zuten
:
,
,
zerealak
,
eta
palmondoak
landatzen
zituzten
.
Ur
eskasia
zela
eta
,
-
sistema
konplexua
sortu
zuten
:
akueduktu
,
uharka
,
andel
eta
elikatzen
ziren
.
libreek
landetxeetako
eta
hirietako
inguruko
lurretan
lan
egiten
zuten
.
Ekoiztutako
produktuak
trukatze
n
:
materialak
(
larrua
,
,
ehunak
,
)
lantzeko
perfekzio
handia
lortu
zen
,
eta
produktuen
handitu
zen
urruneko
.
:
jarduera
ekonomiko
bihurtu
zen
;
merkatariek
artisauen
saldu
eta
baliozko
gaiak
(
,
zeta
,
,
perlak
)
erosi
zituzten
.
Merkataritza
-
:
karabana
handiak
eta
bideak
erabiltzen
zituzten
,
triangelu
formako
zituzten
itsasontziekin
.
:
urrezko
erabili
zuten
,
zilarrezko
eta
kobrezko
baino
balio
handiagokoa
.
Musulmanek
eta
Txinatik
ekarri
zituzten
,
bolbora
eta
(
iparrorratza
,
astrolabioa
)
.
berrikuntza
ugari
egin
zituzten
:
eta
ur
-
asmatu
,
ureztapen
-
sistema
berriak
zabaldu
eta
berriak
sartu
(
arroza
,
laranja
,
.
.
.
)
.
:
katalogoak
sortu
eta
eraiki
zituzten
Bagdaden
,
Kairon
,
Toledon
eta
.
:
erabilera
hedatu
,
asmatu
eta
aritmetika
zein
hobetu
zuten
.
:
kirurgia
eta
-
teknika
aurreratuak
garatu
zituzten
;
eta
Averroes
bezalako
ekarpen
handiak
egin
zituzten
.
:
azido
eta
nitrikoa
aurkitu
,
eta
alkohola
lehen
metodoak
garatu
zituzten
.
Islamaren
hedapenak
jatorri
eta
sinesmen
ezberdineko
pertsonak
elkartu
zituen
.
komunikazio
-
bihurtu
zen
,
hizkuntza
horretan
baitzegoen
.
Jakintza
eta
literatura
:
eta
Erromako
lanak
itzuli
zituzten
,
eta
bidaiei
,
geografiari
eta
historiari
buruzko
idatzi
zituzten
.
Nabarmendu
ziren
alegiak
eta
,
hala
nola
Mila
eta
bat
gau
.
:
Bagdad
,
eta
Kairoko
bildu
zen
jakintza
.
:
Material
xumeekin
(
,
igeltsua
.
.
.
)
meskitak
,
eta
madrasak
eraiki
zituzten
.
Baliabide
arkitektoniko
ugari
erabili
zituzten
:
zutabeak
,
,
gangak
eta
estalkiak
.
Dekorazioa
:
Motibo
,
begetalak
eta
idazkunak
erabiltzen
zituzten
;
saretak
,
beirateak
eta
lauzak
argi
-
ilunak
sortzeko
.
elementu
estetiko
gisa
baliatzen
zen
.
Arte
:
,
beira
esmalteztatua
,
bolia
eta
garapen
handia
izan
zuten
.
|
Haz clic en A o HA que aparecen en la columna de la derecha, según corresponda en el texto.